PODosłonami.pl

Zimowe pędzenie warzyw i produkcja nowalijek (1)

Uprawa nowalijek w warunkach Polskich przez dziesięciolecia dawała podstawowy, stabilny i wysoki dochód wielu rodzinnym gospodarstwom ogrodniczym w Polsce. Określenie „badylarz” oraz „badylarnia” choć obraźliwe, oddawało częściowo charakter tego typu produkcji. Ogrodnicy byli w stanie produkować na niewielkim areale wiele roślin współrzędnie, w kilku cyklach w roku. Do maksimum wykorzystywano powierzchnię uprawy, obniżając tym samym koszty ogrzewania obiektów szklarniowych oraz tuneli foliowych. Często praktykowano też współrzędną produkcję roślin ozdobnych i warzyw, co dodatkowo podnosiło efektywność tego typu gospodarowania.

Gdy na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego wieku Polska przechodziła przemiany ustrojowe sektor ogrodnictwa szklarniowego z różnych względów przeżywał załamanie. W ostatnich latach, gdy coraz popularniejsza staje się dieta bogata w warzywa, a także wraz z postępującą zamożnością znacznej części społeczeństwa rośnie zainteresowanie świeżymi warzywami. Nic więc dziwnego, że część producentów ponownie zaczyna myśleć o prowadzeniu takiej uprawy. W cyklu artykułów przedstawię podstawowe informacje na temat wczesnej uprawy warzyw pod osłonami, omówię sposoby uprawy roślin i schematy organizacyjne, ułatwiające prowadzenie tego typu produkcji.

Obiekty uprawowe

Zimowe pędzenie warzyw jest możliwe jedynie w obiektach w pełni ogrzewanych. Może być prowadzone zarówno w szklarniach, jak również w odpowiednio przystosowanych obiektach foliowych. Stare i wciąż użytkowane szklarnie wymagają pewnego dostosowania i docieplenia.

Prace przystosowawcze należy prowadzić w okresie jesiennym, aby dynamicznie zmieniająca się pogoda w zimie nie zaskoczyła nas i nie spowodowała nadmiernych strat ciepła oraz zwiększonych kosztów ogrzewania.

W przypadku wszelkich prac adaptacyjnych należy pamiętać o tym, że w całym okresie wzrostu rośliny wymagają umiejętnego, najlepiej codziennego wietrzenia. Zatem wszelkie prace związane z dociepleniem obiektów powinny być prowadzone tak, aby nie zamykać możliwości wietrzenia. W wielu gospodarstwach wietrzenie jest wciąż podstawową i jedyną formą dostarczania roślinom niezbędnego do ich życia dwutlenku węgla (CO2). Do prawidłowego rozwoju wszystkie rośliny potrzebują trzech podstawowych składników czyli: światła, wody oraz dwutlenku węgla.

Światło

Światło fotosyntetycznie czynne powinno bez przeszkód docierać do roślin w możliwie najdłuższym okresie w ciągu dnia. A wszelkie możliwości docieplenia  szklarni czy tuneli poprzez zaciąganie kurtyn i podwieszek foliowych należy dobierać tak, aby nie ograniczały one zanadto dostępu światła do roślin. Technicznie rzecz ujmując można wykonać je tak, by w okresie dnia lub w dni bez silnych mrozów możliwe było ich odsłanianie lub nieomal całkowicie składanie.

Opracowując sposoby docieplania i uszczelniania szklarni, a szczególnie korzystając z kurtyn  energooszczędnych i ich automatyki musimy pamiętać, że dla roślin szczególne znaczenie ma światło z zakresu fal niebieskich (światło poranne) oraz czerwonych (światło wieczorne). Tak więc zbyt późne otwieranie kurtyn lub zbyt wczesne ich zamykanie jest czymś niekorzystnym i nieprawidłowym. Zazwyczaj przyjmujemy, że należy je odsłaniać na około godzinę przed wschodem słońca, a zasunąć nie wcześniej niż 30 minut po jego zachodzie.

Dla pewnych roślin w fazie ukorzeniania światło jest całkowicie zbędne (pędzenie cebul, szczypiorku, czosnku, tulipanów, krokusów, hiacyntów itd.). Oznacza to, że początkowe etapy produkcji takich roślin można prowadzić w całkowicie ciemnym pomieszczeniu magazynowym.

Woda

Powinna być ona dostarczana w niezbędnych i właściwych ilościach. Jej niedobór będzie obniżał jakość i wysokość plonu. Nadmiar wody w podłożu wpływa negatywnie na zdrowotność roślin, a dodatkowo schładza system korzeniowy i obniża ich aktywność, dodatkowo prowadzi do podniesienia kosztów grzewczych całej uprawy. Nadmiar wody zazwyczaj także wpływa na opóźnienie wejścia roślin w plonowanie.

Za ilość podawanej wody (pożywki) odpowiada producent, który musi się nauczyć jej prawidłowego dozowania, a także musi się nauczyć w jakiej fazie wzrostu rośliny będą jej wymagały więcej lub mniej (o podlewaniu więcej napiszę w kolejnych artykułach). Oczywiście wiedza, doświadczenie a także zmysł umiejętnej obserwacji roślin ułatwi pracę ogrodnika. Także za wilgotność powietrza w obiekcie w okresie zimowym odpowiada producent – ważna jest prawidłowa wentylacja. Należy pamiętać, że jej brak będzie zawsze prowadził do spadku aktywności fotosyntetycznej roślin. W warunkach nadmiernej wilgotności rośliny będą ograniczać wymianę gazową i zamykać aparaty szparkowe. Dodatkowo permanentna uprawa roślin w warunkach zbyt wysokiej wilgotności powietrza będzie powodowała nieprawidłowe pobieranie składników pokarmowych z gleby. W skrajnych przypadkach doprowadzi to do występowania chorób fizjologicznych  lub deficytów makro- i mikroelementów.

monterosa

Dwutlenek węgla

Jest on podstawowym budulcem, z którego rośliny tworzą łańcuchy węglowe, z nich następnie powstają cukry jako podstawowy substrat energetyczny. Bez dwutlenku węgla (CO2) nie ma życia na ziemi. Prawidłowa ilość CO2 będzie prowadzić zawsze do uzyskania dobrych plonów, a deficyty zawsze będą drastycznie ograniczać plony i tempo wzrostu roślin. Należy zaznaczyć, że powietrze atmosferyczne zawiera obecnie coraz wyższe stężenia tego gazu – sięgające już blisko 400 ppm CO2. Dla większości roślin jest to ilość wystarczająca ale dla wielu uprawianych gatunków wskazane jest większe stężenie CO2, w granicach 600-900 ppm, zwłaszcza w okresie zimowym kiedy są krótkie dni i warto je maksymalnie wykorzystać, by przyśpieszyć wzrost i produktywność roślin. Należy pamiętać, że brak lub słabe wietrzenie obiektów uprawowych bez technicznych możliwości podawania dodatkowego CO2 prowadzi do zahamowania „pracy” roślin. Jest to szczególnie widoczne w obiektach bardzo szczelnych, bez naturalnej wymiany gazowej oraz obiektach docieplanych. Stwierdzono, że np. w styczniu, w szczelnej szklarni lub tunelu foliowym, 4-tygodniowe rośliny ogórka w czasie słonecznego dnia zużywają cały dwutlenek węgla po około 1-2 godzin! A przez resztę dnia jedynie dobrze wyglądają, lecz nie są aktywne. Podobnie jest w przypadku większości roślin. Należy więc pamiętać, że w takich wypadkach wietrzenie nawet w mroźne dni jest wskazane albo musimy podawać roślinom dwutlenek węgla z innych n źródeł (o dokarmianiu roślin dwutlenkiem węgla więcej w kolejnych odcinkach).

Z punktu widzenia ekonomiki i racjonalizacji kosztów grzewczych w okresie zimowym i wczesnowiosennym należy pamiętać, że dla roślin w ciągu dnia korzystna jest duża kubatura szklarni. Pozwala bowiem na lepszą wymianę gazową, ponadto w ciągu dnia taka szklarnia czy tunel foliowy stanowią wspaniałą „pułapkę” akumulującą ciepło. W okresie nocnym ta duża kubatura powinna być jednak ograniczana (zaciąganie kurtyn), by ograniczyć koszty grzewcze.

Na poniższych rysunkach przedstawiłem schematyczne rozwiązania techniczne polegające na zawieszeniu w odległości 50-100 cm nad roślinami ekranów z włókniny, folii perforowanej lub specjalistycznych cieniówek izolacyjnych. Podałem także schemat, jak wykonać stałe zasłony izolacyjne w obiektach szklarniowych i tunelach z zachowaniem możliwości prawidłowego wietrzenia.

Dodatkowe, płaskie okrycia

W okresach szczególnie mroźnych można dodatkowo okrywać rośliny włókniną lub, w uprawie niektórych gatunków, głównie warzyw kapustnych, cienką folią perforowaną położoną bezpośrednio na roślinach. Przepuszczające światło i gazy okrycia płaskie z folii lub włókniny mogą pozostawać na roślinach nawet przez cały okres ich produkcji. Niestety wymaga to stałego i systematycznego monitorowania tego, co się pod takim okryciem dzieje z roślinami oraz wietrzenia – najlepiej codziennie, chociaż na godzinę powinno się odkrywać rośliny. W środku dnia temperatura powietrza wewnątrz obiektu uprawowego jest zazwyczaj dodatnia i takie odsłanianie jest bezpieczne dla roślin. Zaniechanie takiego wietrzenia prowadzi zwykle do wzrostu wilgotności pod okryciem i do masowego występowania pewnych chorób lub szkodników. Aby temu przeciwdziałać musimy prowadzić: okresową lustrację plantacji, właściwą ochronę roślin, wybierać odmiany odporne na choroby (np. sałaty w pełni odporne na mączniaka rzekomego w miejsce starych odmian, uprawianych tylko z uwagi na przyzwyczajenie handlowców lub konsumentów).

W kolejnych odcinkach opiszę kolejne metody ograniczenia nakładów grzewczych, a także metody i zasady pędzenia i uprawy wielu nowalijek.

Zrębki drzewne są obecnie najtańszym paliwem, przy wykorzystaniu dobrego pieca można nimi ogrzewać duże obiekty

Wystarczą zrębki drzewne…

… pod warunkiem, że ma się dobry piec. Małgorzata i Edward Belka z Międzybłocia w województwie wielkopolskim specjalizują się w produkcji pomidorów szklarniowych (uprawiają odmianę Barteza F1). Obecnie wraz z synem Damianem i jego partnerką [...]

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Program Ochrony Roślin
HortiAdNet