Dlaczego sama ochrona nie wystarcza? Rola klimatu, fertygacji i kondycji korzeni w ograniczaniu strat pod osłonami

Problem sezonu. Dlaczego presja rośnie?

Presja chorób i szkodników pod osłonami rośnie nie tylko z powodu biologii patogenów i narastającej odporności części agrofagów na substancje czynne. Wpływają na nią również warunki mikroklimatu, VPD, cyrkulacja powietrza, higiena, jakość wody, fertygacja oraz stan podłoża. Dlatego coraz większe znaczenie mają analiza przelewu, mapowanie ognisk i diagnostyka strefy korzeniowej. W praktyce największe znaczenie mają:

• parametry temperatury, wilgotności, VPD i punktu rosy w strefie roślin,
• monitoring podłoża: wilgotność, temperatura, przelew, EC, pH i równomierność nawodnienia,
• poprawa ruchu powietrza: wentylatory, kurtyny, wietrzenie i ogrzewanie,
• mapowanie ognisk chorób i szkodników,
• higiena wody, instalacji i dolnych partii uprawy,
• dobór preparatów mikrobiologicznych, organizmów pożytecznych i produktów wspierających korzeń do realnych warunków w obiekcie produkcyjnym.

Mechanizm – ryzyko zaczyna się lokalnie

Temperatura powietrza i wilgotność jako wartości średnie dla całego obiektu nie są wystarczające do oceny realnego zagrożenia. Infekcje zaczynają się lokalnie. Jeżeli ogniska wracają w tych samych rzędach przy ścianie bocznej, a rośliny w tym miejscu wolniej przesychają po nocy, w pierwszej kolejności należy sprawdzić parametry środowiskowe. Dopiero wtedy można ocenić, jakie są rzeczywiste źródła problemu.

Podobnie jest ze szkodnikami. Wciornastki wykorzystują kwiaty i młode tkanki. Przędziorek szybciej rozwija się w lokalnie cieplejszych i suchszych strefach uprawy. Mszyce oraz mączlik często zasiedlają miękkie, intensywnie rosnące przyrosty. Problem zaczyna się punktowo – tam, gdzie rośliny funkcjonują w innych warunkach niż reszta obiektu.

Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy lokalnie nakładają się: wysoka wilgotność, słaba cyrkulacja, wolne przesychanie roślin i ograniczona transpiracja. Sama chwilowa wysoka wilgotność nie musi oznaczać dużego zagrożenia. Ważniejsze jest to, jak długo pozostają mokre tkanki, które są podstawą okna infekcyjnego dla patogenów.

Nawożenie a podatność roślin

Zwiększona atrakcyjność roślin dla szkodników często wynika z zaburzeń fizjologicznych powodowanych przez wysokie EC, nadmiar azotu, słaby transport wapnia lub zachwianą równowagę między K, Ca, Mg i formami N. Do tej samej grupy problemów należy również więdnięcie roślin w mokrym podłożu, które często nie wynika z braku wody, lecz z niedoboru tlenu w strefie korzeniowej.

Nawet poprawna pożywka nie gwarantuje skutecznego odżywienia, jeśli korzenie pracują w warunkach nadmiernej wilgotności, niskiej temperatury, przegrzania lub słabego natlenienia. W takich warunkach transport wapnia słabnie, tkanki tracą stabilność i łatwiej ulegają uszkodzeniom, infekcjom oraz żerowaniu szkodników.

Jeżeli w części rzędów podłoże przesycha wolniej, dolne liście długo pozostają wilgotne, a pomiary przelewu pokazują odchylenia względem pożywki wejściowej, sama intensyfikacja ochrony będzie reakcją na skutek, a nie na przyczynę. Równolegle trzeba ocenić aktywność systemu korzeniowego, rytm podlewania i warunki w aktywnej części podłoża. To kluczowy element integrowanej ochrony roślin w szklarni.

Woda technologiczna może być wektorem problemu

Niekontrolowana jakość mikrobiologiczna wody, osady, biofilm i recyrkulacja mogą sprzyjać rozprzestrzenianiu problemów korzeniowych. Biofilm w przewodach, zbiornikach i emiterach ogranicza przepływ, pogarsza równomierność nawodnienia i zmienia realne dostarczanie pożywki. Spadek poziomu tlenu rozpuszczonego w pożywce, czyli DO, może mieć krytyczne znaczenie dla pracy systemu korzeniowego. Niskie DO osłabia pracę korzeni, ogranicza stabilne pobieranie wody i składników oraz zwiększa stres fizjologiczny roślin. W efekcie rośnie podatność uprawy na choroby korzeniowe, osłabienie tkanek i presję ze strony patogenów oraz szkodników.

Biologia w strategii ochrony. Kiedy ma największy sens?

W systemach ekologicznych oraz w produkcji z ograniczonym użyciem chemii szczególne znaczenie ma profilaktyka. Biologia działa skutecznie, gdy warunki środowiskowe nie wzmacniają problemu. Przy prawidłowym stosowaniu biostymulatory, nawozy wspierające kondycję tkanek oraz produkty poprawiające aktywność korzeni mogą wzmacniać stabilność uprawy pod osłonami, ale ich skuteczność zależy od ogólnej równowagi systemu produkcji.

Jeżeli roślina funkcjonuje w warunkach nadmiernej wilgotności, słabej aktywności korzeni lub lokalnej stagnacji powietrza, efekt takich działań będzie ograniczony. W praktyce oznacza to, że profilaktyka biologiczna i produkty wspierające kondycję roślin powinny być łączone z bieżącą oceną warunków w łanie, podłożu i strefie korzeniowej. Dopiero wtedy program ochrony działa bardziej przewidywalnie, a ryzyko szybkiego rozwoju chorób jest mniejsze.

Sygnały ostrzegawcze w obiekcie

W wielu uprawach pod osłonami pierwsze symptomy problemu pojawiają się wcześniej w danych i obserwacji łanu niż na liściach, kwiatach lub owocach. Producent powinien zwrócić szczególną uwagę na sytuacje, w których: