PODosłonami.pl

AGROSIMEX
Agro-Sorb 2020
Yara od 11 01 2019

Choroby ogórka w uprawach pod osłonami powodowane przez grzyby i organizmy grzybopodobne

W Polsce do powszechnie uprawianych warzyw dyniowatych należą ogórki, dynie i cukinie, rzadziej w uprawach znajdują się arbuzy, melony czy patisony. W produkcji pod osłonami dominuje przede wszystkim ogórek, ale coraz częściej uprawiane są również cukinie. By osiągnąć sukces w uprawie konieczne jest utrzymanie plantacji wolnej od chorób. Jakie choroby grzybowe i powodowane przez organizmy grzybopodobne najczęściej stwierdzano w roślinach przysyłanych do zbadania w Klinice Chorób Roślin?

Owoce ogórków porażonych przez Stagonosporopsis cucurbitacearum - sprawcę czarnej plamistości dyniowatych (fot. Natalia Łukaszewska-Skrzypniak)

Owoce ogórków porażonych przez Stagonosporopsis cucurbitacearum - sprawcę czarnej plamistości dyniowatych (fot. Natalia Łukaszewska-Skrzypniak)

Wymagania uprawowe ogórków

Rośliny dyniowate do właściwego rozwoju potrzebują dużo ciepła i słońca. Optymalna temperatura ich wzrostu to 20–25°C, a minimum, przy którym w ogóle rosną, to 13–14°C (dlatego na plantacjach polowych, nieosłanianych najlepiej uprawiać je z rozsady, sadzonej na miejsce stałe w drugiej po­łowie maja, kiedy mija zagrożenie wystąpienia wiosennych przymrozków). Ogórek często jest sadzony w tunelach lub szklarniach. Taka uprawa pozwala na wcześniejszy niż z gruntu zbiór owoców i wydłużenie okresu wegetacji. W profesjonalnych obiektach szklar­niowych uprawa ogórków może trwać niemal cały rok. Zaletą takiej produkcji, gdy jest prowadzona w sterylnym podłożu, jest też mniejsze ryzyko porażenia przez patogeny. Często jednak ogórki pod osłonami uprawiane są w glebie lub matach uprawowych wykorzystywanych przez kolejny sezon, w takich przypadkach łatwiej o wystąpienie chorób.

Huwa-San 3

Ogórki atakowane są przez grzyby, bakterie i wirusy, a uzyskanie wysokich plonów wymaga m.in. odpowiednio szybkiego zidentyfikowania sprawcy choroby i skutecznej ochrony roślin. W Klinice Chorób Roślin i Banku Patogenów od wielu lat prowadzone są m.in. badania ogórków uprawianych pod osłonami pod kątem występowania sprawców chorób.

Więdnięcie ogórków powodowane przez organizm grzybopodobny

W ciągu ostatnich dwóch lat najczęstszym problemem, z jakim zgłaszali się do Kliniki producenci, było nagłe więdnięcie rosnących obok siebie roślin, co mogło sugerować przenoszenie czynnika chorobotwórczego z wodą. W następstwie długo utrzymującego się więdnięcia obserwowano redukcje plonu, zasychanie i ostatecznie przedwczesne zamieranie roślin w całych rzędach, mimo dostępności wody. Obserwacje mikroskopowe oraz izolacja na sztucznych podłożach materiałów pochodzących z fragmentów porażonych roślin potwierdziły, że sprawcą był organizm grzybopodobny (lęgniowiec) Globisporangium ultimum, znany bardziej pod dawną nazwą Pythium ultimum (fot. 1). Patogen mógł występować dość powszechnie także w poprzednich latach, ale objawy przez niego powodowane są zwykle źle interpretowane i najczęściej uznaje się je za skutek niedoboru składników odżywczych albo za fuzaryjne więdnięcie. Organizm jest sprawcą miękkiej zgnilizny korzeni i podstawy pędu ogórka oraz tzw. nagłego więdnięcie ogórka. Nie ulega wątpliwości, że znaczenie patogenu wzrasta, bo w ostatnim roku występował aż w 70% przebadanych w laboratorium próbek.

Gwałtowne więdnięcie i zamieranie starszych roślin powoduje także rzadziej izolowany z dostarczanych prób patogen Pythium aphanidermatum. Patogeniczność obu gatunków zależy od temperatury. G. ultimum do infekcji wymaga chłodnej i wilgotnej gleby, natomiast objawy na liściach nasilają się w gorące pogodne dni przy maksymalnej transpiracji. P. aphanidermatum wymaga wyższej temperatury gleby (32–37°C), ale objawy na części nadziemnej także wzmagają się podczas upałów i niskiej wilgotności względnej.

Objawy powodowane przez Globisporangium ultimum (dawniej Pythium ultimum)

Objawy pojawiające się na porażonych ogórkach dotyczą zarówno części nadziemnych, jak i podziemnych. U starszych roślin dochodzi do zgnilizny korzeni i korony. Na korzeniach bocznych pojawiają się od jednej do kilku brązowych plam o długości od 0,3 do 2,0 cm. Potem porażeniu ulega korzeń główny i hipokotyl. Przy silnym porażeniu dochodzi do całkowitego rozkładu kory korzenia, ale walec osiowy zostaje nienaruszony. W zależności od nasilenia zmian chorobowych na korzeniu, rośliny mogą w różnym stopniu reagować na atak patogenu. Najczęściej widoczna jest chloroza liści korony. Ze względu na zaburzone pobieranie składników odżywczych z gleby, nekroza obejmuje stopniowo górne zewnętrzne części rośliny.

Kolejnym charakterystycznym objawem jest nagłe więdnięcie zdrowo wyglądających roślin, co jest szczególnie widoczne w upalne dni, kiedy to rośliny, mimo dostępu do wody, całkowicie więdną  (fot. 2). Niektóre z nich odzyskują jędrność w nocy, ale proces powtarza się następnego dnia. W rzeczywistości zainfekowane ogórki zamierają w ciągu 2-4 dni (fot. 3). Do rozwoju choroby przyczyniać się może obecność wirusa mozaiki ogórka. Początek i nasilenie objawów więdnięcia zależy od podłoża i odzwierciedla stopień oraz szybkość infekcji korzeni.

Warto wspomnieć,  że na ogórku G. ultimum może powodować także miękką zgniliznę owoców, zwaną „Pythium cottony leak” lub „Pythium fruit rot”. Choroba ta zazwyczaj pojawia się najpierw na częściach owoców mających kontakt z mokrą glebą, ale do zakażenia może dojść także przez rany. Małe, brązowe, nasiąknięte wodą plamki szybko rozszerzają się, obejmując duże części owoców, które stają się nekrotyczne, wodniste i miękkie.

Najważniejszym czynnikiem sprzyjającym chorobie jest nadmierna wilgotność podłoża i podlewanie roślin wodą pobieraną z otwartych zbiorników i ujęć powierzchniowych, gdzie może znajdować się patogen. Należy unikać wahań temperatury, używając wody w temperaturze podłoża. Ze względu na to, że G. ultimum może bardzo łatwo przenosić się między miejscami uprawy, takimi jak szklarnie, ogromne znaczenie ma zachowanie higieny. Należy zadbać o zminimalizowanie możliwych dróg wprowadzenia inokulum poprzez zanieczyszczone narzędzia, odzież czy sprzęt do nawadniania. Dodatkowo wskazane jest unikanie uszkodzeń roślin przez nicienie.

Grzyby powodujące choroby ogórków

Spośród grzybów w próbach dostarczanych do Kliniki najczęściej stwierdzano obecność sprawców parcha ogórka (Fot. 4) – Cladosporium cucumerinum (43% prób), fuzaryjnej zgorzeli i fuzaryjnego więdnięcia (Fot. 5) (różne gatunki rodzaju Fusarium; 28% prób), a także szarej pleśni (Botrytis cinerea; 30% prób). Ponadto na analizowanych roślinach identyfikowano Stagonosporopsis cucurbitacearum (sprawcę czarnej plamistości dyniowatych) (Fot. 6), odpowiedzialnego za występowanie korynesporozy dyniowatych Corynespora cassicola, sprawcę białej pleśni Botryosporium sp. oraz powodującego zgniliznę twardzikową Sclerotinia sclerotiorum (Fot. 7). Na liściach stwierdzano obecność sprawców mączniaka prawdziwego Podosphaera fuliginea i Erisiphe cichoracearum. Najczęściej w badanych próbach występował więcej niż 1 sprawca chorób ogórka.

W celu ustalenia źródeł zakażenia roślin, analizom poddawano także maty. Wykrywano w nich często G. ultimum oraz grzyby rodzaju Fusarium, co przyczyniało się zapewne do przenoszenia patogenów na kolejny sezon wegetacyjny czy inne szklarnie przy niewłaściwej higienie (brak lub źle prowadzona dezynfekcja po zbiorach). Dodatkowo dosadzanie nowych roślin w stare zainfekowane maty łączy się z porażaniem nawet młodych roślin, powodując wyraźne zahamowanie wzrostu i obniżenie plonu.

Lustracje plantacji i badanie roślin

Dla utrzymania plantacji w dobrej kondycji, niezbędne jest ciągłe prowadzenie monitoringu występowania sprawców chorób czy szkodników danej uprawy. Dlatego też podstawą właściwej ochrony jest diagnostyka. Jedną z jednostek prowadzących takie badania jest Klinika Chorób Roślin i Bank Patogenów działające w Instytucie Ochrony Roślin-PIB w Poznaniu. Zapraszamy i zachęcamy do korzystania z naszych usług w zakresie identyfikacji wirusów, grzybów i bakterii, a w razie potrzeby także szkodników występujących na plantacji.

Zapraszamy do przesyłania próbek do badania. Najlepiej zrobić to poprzez zebranie całej rośliny z korzeniami bądź kostką czy fragmentem maty. Tak przygotowaną próbkę należy zapakować do worka foliowego oraz zabezpieczyć w kartonie i wraz z danymi kontaktowymi zleceniodawcy można przesłać na adres Kliniki Chorób Roślin i Banku Patogenów. Szczegółowe dane dostępne są na stronie www.kchr.pl.

Czytaj też:

Ochrona Warzyw

Na co chorują pomidory?

Jak uprawiać ogórki – planowanie, uprawa, ochrona

Choroby ogórka pod osłonami – cz. 1

Choroby ogórka pod osłonami – cz. 2

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Konferencje TSW 2021 Online

Jeszcze miesiąc temu organizatorzy targów TSW byli przekonani, że imprezę tę będzie można zorganizować w tradycyjnej formule. Niestety z powodu nasilenia się epidemii covid-19 i związanych z tym restrykcji nie będzie to możliwe. Wszyscy [...]

FLORENSIS_Dianthus
ICL promocja Peters
Adagri_KANEMITE_29c_na wyklikanie
Top Plants
Bayer_Fitter_29cAdvertisement
Syngenta bratki
HortiWizja_najnowszy odcinek 36
HortiAdNet