PODosłonami.pl

HAZERA 2
Agro-Sorb
Yara od 11 01 2019

Warzywa psiankowate – smak, zdrowie, uroda. Cz. I – wykorzystanie i ochrona.

Tak brzmiało hasło przewodnie szkolenia, które odbyło się na terenie Warzywniczej Stacji Doświadczalnej UR w Krakowie. Organizatorami tego spotkania dla rolników i doradców terenowych był Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie oraz Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z s. w Karniowicach. Uczestnicy wydarzenia mieli okazję wysłuchać wykładów oraz zobaczyć kolekcję odmian pomidorów, papryki, a także innych warzyw psiankowatych. Wiele uwagi poświęcono również proekologicznym aspektom wykorzystania materiałów biodegradowalnych w ogrodnictwie.

Barwa pomidorów jest ukształtowana obecnością w nich karotenoidów, fot. Anna Wize

Konferencję otworzyli prof. dr hab. Stanisław Mazur (dziekan WBiO UR w Krakowie) oraz p. o. zastępcy dyrektora MODR Karol Sapielak oraz również dr hab. Piotr Siwek i Ewa Ryjak (kierownik Działu Technologii Produkcji Rolniczej i Doświadczalnictwa) – główni inicjatorzy spotkania.

Dlaczego warto spożywać warzywa psiankowate?

Tematykę dotyczącą wartości biologicznej warzyw psiankowatych przybliżyła dr hab. Elżbieta Jędrszczyk z UR w Krakowie. Spośród blisko 75 rodzajów taksonomicznych tej rodziny botanicznej, o wysokich wymaganiach pod względem środowiska, w Polsce uprawia się głównie pomidor, paprykę, oberżynę oraz ziemniak, inne natomiast np. miechunki (Physalis) są traktowane amatorsko. Spośród mniej znanych gatunków prelegentka wskazała również pomidor drzewiasty (Solanum betaceum) i kolcowój chiński (Lycium chinense), którego owoce znane są jako jagody goji i cenione za wysokie walory odżywcze.

Wykładowczyni zwróciła także uwagę, że nie powinno się spożywać niedojrzałych owoców pomidora, oberżyny oraz zazielenionych ziemniaków ze względu na obecność solaniny, po spożyciu których mogą wystąpić dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Z tych samych względów warto również ograniczyć spożycie przetworów z zielonych pomidorów. Do roślin zawierających trujące alkaloidy zaliczane są natomiast bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium) oraz pokrzyk wilcza jagoda (Atropa beladonna) użytkowane w medycynie alternatywnej.

Pomidor znany z wysokiej zawartości potasu (ponad 260 mg w 100 g) zawiera likopen, swoisty barwnik należący do grupy karotenoidów. Ten związek obecny jest w pomidorach koloru czerwonego (3-7 mg/100g), ma silne właściwości przeciwutleniające m.in. wobec kwasów tłuszczowych, obniża poziom cholesterolu i działa przeciwnowotworowo. Pomidory „nieczerwone” zawierają inne związki z grupy karotenoidów, takie jak m.in. luteina i zeaksantyna. Przeprowadzone doświadczenia wykazały, że odmiany tzw. wysokolikopenowe (7-8 mg/100 g) mają wyższe wymagania termiczne, przez co w naszych warunkach klimatycznych ich uprawa powinna się odbywać pod osłonami.

Dr hab. E. Jędrszczyk zachęcała również do spożywania przetworów pomidorowych przede wszystkim ze względu na dużo większą ilość likopenu (w koncentracie pomidorowym niespełna 30 mg/100 g; w soku pomidorowym 17 mg/100 g) oraz łatwość przekształcania w witaminę A pod taką postacią.

Zwrócono uwagę także na dużą wartość odżywczą papryki – ze względu m.in. na wysoką zawartość kwasu askorbinowego (około 170 mg/100 g świeżej masy). Według publikacji naukowych warzywo to na tle pozostałych wyróżnia się wyjątkową trwałością substancji biologicznych w przetworach pomimo oddziaływania wysokiej temperatury np. podczas pasteryzacji. Główną z nich jest kapsaicyna, alkaloid o działaniu silnie drażniącym. W papryce słodkiej występuje w znikomej ilości (0,01-0,015%) niezależnie od barwy owocu. Wykładowczyni zwróciła również uwagę, że nie ma odmian zielonej papryki – zielone są owoce niewybarwione różnych odmian. Warto je spożywać, gdyż zawierają więcej kwasu foliowego w porównaniu z papryką w pełni wybarwioną i są niskokaloryczne.

W owocach ostrej papryki znajduje się nawet do 1% kapsaicyny, za najostrzejsze uważa się odmiany i lokalne ekotypy należące do grupy habanero. Ta substancja działa pobudzająco na układ pokarmowy zwiększając wydzielanie soków trawiennych, lecz jej przedawkowanie może prowadzić m.in. do wrzodów żołądka. Kapsaicyna wykazuje również własności przeciwnowotworowe – powoduje programowaną śmierć komórek rakowych tzw. apoptozę. Stosowanie zewnętrzne kapsaicyny (w maściach, kremach) powoduje lekkie przekrwienie bolącego miejsca, co wykorzystuje się np. w leczeniu schorzeń reumatycznych.

Owoce miechunek, także należących do roślin warzywnych, są bogate w witaminę C. Można je z powodzeniem ususzyć w piekarniku i traktować jak rodzynki.

Zagrożenia w uprawach

O zagadnieniach związanych z ochroną roślin psiankowatych mówił prof. dr hab. inż. Stanisław Mazur. Podkreślił, że na przestrzeni ostatnich lat zmianie uległo kilka czynników zagrażających uprawie tych gatunków. Wśród nich wymieniono koncentrację upraw, a także zaniechanie zmianowania, co potęguje problemy fitopatologiczne. Proponowanym wyjściem z tej niekorzystnej sytuacji jest wspomaganie gleby poprzez wykorzystanie pożytecznych bakterii i grzybów antagonistycznych.

Zagrożenia ze strony chorób i szkodników przedstawił prof. dr hab. Stanisław Mazur, fot. G. Wojcieszek

W obecnym czasie obserwuje się zwiększone zagrożenie upraw warzyw psiankowatych ze strony chorób bakteryjnych. Pod koniec lipca zaobserwowano m.in. pierwsze symptomy bakteryjnej cętkowatości pomidora, która oprócz pędów poraża również owoce, tworząc na skórce ordzawienia. Prelegent zalecał profilaktykę, jako najskuteczniejszy element w ochronie roślin. Przed rozpoczęciem uprawy wskazane jest odkażanie gleby, np. środkami Basamid 97 GR, do dezynfekcji powierzchni pomieszczeń uprawowych, wyposażenia np. sprzętu nawadniającego można użyć środek Huwa-San TR50. Preparat Previcur Energy 840 SL przeznaczony jest natomiast do odkażania podłoża, podlewania i opryskiwania roślin. Chroni głównie przed atakami grzybów chorobotwórczych.

W celu ograniczenia chorób grzybowych w uprawach ekologicznych poleca się wykorzystanie preparatu Miedzian 50 WP, który dodatkowo stosuje się do ochrony przed bakteriozami warzyw w fazie rozsady. Spośród środków proekologicznych, profilaktycznie z dobrym skutkiem można zastosować preparaty na bazie wyciągu z pestek grejpfruta.

Stałym problemem, występującym głównie w uprawach pomidorów pod osłonami jest rak bakteryjny. Ze względu na szkodliwość jedynym rozwiązaniem w tym przypadku jest prowadzenie stałego monitoringu i usuwanie w razie konieczności zainfekowanych roślin wraz z systemem korzeniowym.

Wykładowca zwrócił także uwagę na coraz większe problemy ze strony zarazy ziemniaka – obecnie wyspecjalizowane formy tego patogenu mogą zniszczyć plantację pomidora i z nich przenieść się na uprawę ziemniaków – co do niedawna nie miało miejsca. Prof. dr hab. Stanisław Mazur podkreślił również potrzebę rotacji stosowanych substancji aktywnych zawartych w pestycydach, co zapobiega uodparnianiu się patogenów.

Spośród innych zagrożeń wymieniał m.in. skręcanie się wierzchołków roślin i redukcja blaszek liściowych w górnych partiach roślin. Powodem tych objawów mogą być infekcje wirusowe albo fitotoksyczne działanie pozostałości substancji chemicznych zawartych w oborniku, użytym do nawożenia.

W przypadku papryki największe problemy sprawiają choroby systemu korzeniowego (zwłaszcza w uprawach w tunelach), np. fuzarioza naczyniowa i wertycylioza. Spośród szkodników kwarantannowych zagrożenie stanowi m.in. słonecznica orężówka. Gąsienice tego motyla żerują na młodych częściach roślin i wgryzają się w owoce pomidora i papryki. Wykładowca zwrócił również uwagę na znaną chorobę fizjologiczną – suchą zgniliznę wierzchołków owoców. Jej występowanie może być spowodowane kilkoma czynnikami, wśród których warto wymienić: niedobór lub zaburzenie transportu wapnia oraz przenawożenie azotem (zwłaszcza formą amonową), potasem i manganem, dlatego nawożenie należy oprzeć o analizę gleby.

Wybrane zdjęcia w artykule zostały zamieszczone za zgodą ich autorów, za co redakcja pragnie serdecznie podziękować p. Ilonie Maczek z MODR z s. w Karniowicach oraz p. Gabrielowi Wojcieszkowi.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

HortiAdNet