Sadzonki malin – zmiana technologii produkcji

Zmiana technologii produkcji sadzonek, z tradycyjnego matecznika w glebie na sadzonki  uzyskiwane metodą bezglebową, była wynikiem ogromnych kłopotów na polskich plantacjach. Związane to było z chorobami, głównie wirusem RBDV i bakteryjną chorobą powodującą guzowatość korzeni. Powodem rozprzestrzeniania się wymienionych chorób były sadzonki odkopywane z plantacji zarażonych, czy mateczników polowych zlokalizowanych w pobliżu chorych plantacji owocujących. Wspomniany wirus przenoszony jest przez owady zapylające, stąd łatwo może się rozprzestrzeniać na kolejne plantacje. Bakterie powodujące guzowatość korzeni bytują w glebie skąd przedostają się do sadzonek, a z nimi na kolejne pola. Chorób tych praktycznie nie da się zwalczyć na plantacjach. Zarażone sadzonki nawet jeśli nie dają objawów w roku sadzenia, w kolejnych latach mogą być powodem znacznej redukcji plonu, mniejszych czy zniekształconych owoców i ich rozsypywania się, a nawet całkowitej utraty plonowania.

Kwalifikacja materiału szkółkarskiego

Zakładając plantację producenci ponoszą ogromne nakłady związane z przygotowaniem ziemi, infrastrukturą, a także kosztami pracy, warto więc zainwestować w pewny, kwalifikowany, zdrowy materiał nasadzeniowy, pozyskany ze szkółki, która jest pod kontrolą służb fitosanitarnych (Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa). W Polsce klasyfikacja materiału szkółkarskiego roślin sadowniczych opiera się na kategoriach i stopniach kwalifikacji, które określają jakość i pochodzenie roślin. Kwalifikacja sadzonek wiąże się z zachowaniem ustalonych zasad w łańcuchu produkcji sadzonki. Rośliny mateczne tzw. materiał przedbazowy, utrzymywane są w karkasach – osiatkowanych tunelach, stanowiących barierę dla owadów przenoszących choroby. Ponadto rośliny te poddawane są regularnym, co 2 lata, testom na obecność patogenów (wirusy i fitoplazmy). Z takich roślin matecznych pobierane są eksplantaty do kultur tkankowych, a następnie namnażane, ukorzeniane i poddawane aklimatyzacji ex vitro. Sadzonki wyprodukowane w szkle stanowią materiał bazowy tzw. B1 (warunkiem są przeprowadzone, udokumentowane badania na obecność patogenów w standaryzowanym laboratorium, np. IO).

Z roślin uzyskanych in vitro, bazowych B1, powstaje materiał B2 i kolejno CAC. Według polskich norm dla materiału przedbazowego, B1 i CAC, obowiązują następujące definicje:​

• Materiał przedbazowy (PB): Jest to materiał szkółkarski kategorii elitarny w stopniu przedbazowym. Oznacza to, że został wytworzony zgodnie z działaniami zapewniającymi zachowanie właściwych cech odmiany oraz ochronę przed chorobami i szkodnikami w warunkach kontrolowanych. Jest przeznaczony do produkcji materiału bazowego.
• Materiał bazowy (B1): Materiał szkółkarski kategorii elitarny w stopniu bazowym, oznaczony jako Elita 1 (E1). Jest to materiał rozmnożeniowy, który został wytworzony zgodnie z działaniami zapewniającymi zachowanie właściwych cech odmiany oraz ochronę przed chorobami i szkodnikami. Jest przeznaczony do produkcji materiału kategorii kwalifikowany. ​
• Materiał szkółkarski CAC: Odnosi się do materiału szkółkarskiego, który spełnia określone wymagania jakościowe i jest przeznaczony do obrotu handlowego. Oznaczenie „CAC” wskazuje na zgodność z określonymi standardami jakości.

Aby materiał roślinny miał oznaczenie CAC, musi spełniać standardy jakościowe dotyczące:

• Czystości odmianowej
• Zdrowotności i braku chorób/szkodników
• Prawidłowego rozwoju i wyglądu
• Certyfikacji i dokumentacji pochodzenia

Zakładania mateczników

Schemat bezglebowej produkcji sadzonek maliny polega na zakładaniu mateczników z materiału roślinnego in vitro. Rośliny te sadzone są do pojemników z substratem torfowym lub kokosowym, a następnie prowadzone przez cały sezon w tunelu, z siatką na bokach. Siatka ta ma za zadanie izolowanie przed nalotem owadów (mszyce, pszczoły, pryszczarki), będących wektorami chorób roślin, np. pszczół które przenoszą wirusa RBDV, czy mszyc roznoszących inne wirusy.

Rozmnażanie malin w kulturach in vitro (fot. KKD)

Doniczki z roślinami ustawione na czarnej macie w tunelu, są odżywiane za pomocą systemu fertygacji. Nawożenie dostosowane jest do fazy rozwojowej rośliny, ze szczególnym uwzględnieniem budowania silnego systemu korzeniowego. Matecznik jest w pełni pod kontrolą dla zachowania jedności odmianowej, wyrównania i trwałości. Maliny owocujące na pędach tegorocznych doprowadzane są do kwitnienia. Należy zadbać o dobre zapylenie kwiatów, wprowadzając trzmiele, dzięki którym jest dobre zawiązanie owoców. Owocowanie i dbałość o wykształcenie ładnych owoców ma na celu ocenę prawidłowych cech odmiany, ewentualne usunięcie egzemplarzy, które posiadają zniekształcone owoce (tzw. cramble fruit) będące wynikiem zmienności w systemie produkcji. Ponadto rośliny są chronione przed szkodnikami (przędziorki) i chorobami grzybowymi (szara pleśń, zamieranie pędów).  W razie konieczności, w drugiej połowie lata,  podawane są preparaty zawierające nicienie entomopatogeniczne, które pomagają w walce z opuchlakami (np. Larvanem). Zabieg na te szkodniki jest powtarzany wiosną. W trakcie wegetacji warto również zadbać o zabezpieczenie korzeni przed ewentualnymi chorobami grzybowymi, podlewa się je wtedy, np. preparatem Alliette.

Jesienią, po przymrozkach, wyrosłe rośliny są przygotowywane do zimowania. Po ustaniu wegetacji i wejściu w stan spoczynku zimowego, zżółknięciu liści, pędy są ścinane, a doniczki z bryłami korzeniowymi składowane w chłodni do zimowania (ok. -2℃).

Produkcja sadzonek zaczyna się wczesną wiosną…

…zwykle w lutym. Bryły korzeniowe są wnoszone do ogrzewanego tunelu, tam rozcinane na 2-3 plastry i układane na stołach oraz przysypywane warstwą kokosu. Następnie po ok. 2 tygodniach pobierane są z nich odrosty korzeniowe i ukorzeniane w multiplatach i paper-potach. Ukorzenianie odbywa się w warunkach dużej wilgotności (albo zamgławianie lub regularne zraszanie), na podgrzewanym podłożu przez ok. 2-3 tygodnie. Po tym okresie ukorzenione sadzonki przenoszone są do tunelu nieogrzewanego, gdzie są hartowane, nawożone i chronione przed szkodnikami i chorobami grzybowymi. Tam po osiągnięciu odpowiedniego wzrostu młode roślinki są sortowane i przygotowywane do sprzedaży. Taka sadzonka jest zdecydowanie lepsza do obrotu, wysyłki, transportu, nie zajmuje aż tak dużo miejsca jak roślinki w doniczkach P9. Maliny z małych koreczków są gotowe do sadzenia bezpośrednio w pole czy do uprawy w doniczkach, świetnie się przyjmują, nie wymagają dodatkowego przesadzania do większych pojemników. Z powodzeniem można z nich zakładać plantacje.