Ochrona biologiczna: czy jest możliwa? Tak!
Coraz więcej ogrodników w Polsce zadaje sobie pytanie, czy można skutecznie chronić uprawy bez sięgania po chemiczne środki ochrony roślin. Dynamiczny rozwój biopreparatów, biostymulatorów i mikroorganizmów glebowych pokazuje, że ochrona biologiczna nie tylko jest możliwa, ale staje się realną alternatywą dla tradycyjnych metod. Czy jednak ekologia idzie w parze ze skutecznością – i gdzie dziś przebiega granica między nauką a praktyką? Ten temat omawiała prof. Danuta Sosnowska z IOR-PIB podczas konferencji zorganizowanego przez PSOR we wrześniu br.
Ochrona biologiczna przed szkodnikami
W Polsce zarejestrowany jest tylko jeden bioakarycyd. Jest to preparat, który zawiera grzyb entomopatogeniczny B. bassiana szczep ATCC74040. Przykłady makroorganizów stosowanych do ograniczania populacji przędziorków to drapieżne roztocze – Phytosiulus persimilis, drapieżne muchówki – Feltiella acarisuga, czy drapieżne pluskwiaki – Macrolophus pygmaeus.
W zwalczaniu szkodników owadzich wykorzystywane są także grzyby owadobójcze. Duże zastosowanie w bioinsektycydach ma wspomniany już wcześniej B. bassiana do ograniczania mączlików, wciornastków i drutowców (szczep ATCC74040). Szczep tego samego grzyba – PPRI 5339 oraz Paeciliomyces fumosoroseus szczep FE9901 są wykorzystywane do zwalczania mączlików i wciornastków. Metarhizium anisopliae var. anisopliae jest wykorzystywany do ochrony plantacji truskawki przed opuchlakiem truskawkowcem.
Prof. D. Sosnowska zwróciła uwagę na możliwość stosowania kilku szczepów bakterii Bacillus w jednym zabiegu (produkcie). Preparaty wieloskładnikowe można stosować nalistnie, np. na zboża w celu zwiększenia odporności na choroby i szkodniki. Produkty zawierające dwa szczepy Pseudomonas wzmacniają odporność na niekorzystne warunki pogodowe. Produkty na rynku mogą także zawierać kilka mikroorganizmów, np. Bacillus, Trichoderma i Pseudomonas. W tych produktach mają działanie synergiczne – ochronne, poprawiające wzrost roślin i odporność.
W bioinsektycydach mogą także być wykorzystywane wirusy owadobójcze. Najważniejszy przykład to Cydia pomonella granulovirus stosowany do zwalczania owocówki jabłkóweczki. W sadach można też wykorzystać wirus granulozy zwójkowatych – na zwójkę siatkóweczkę. W uprawach warzyw wykorzystywany jest Pepino mosaic virus szczep CH2, izolat 1906 na wirusa mozaiki pepino oraz drugi – łagodny izolat VX1 wirusa mozaiki pepino – co zapobiega atakowi agresywnych ras wirusa mozaiki pepino.
Biofungicydy – przykłady z praktyki
Biofungicydy to środki ochrony roślin pochodzenia biologicznego, które służą do zwalczania chorób grzybowych. W odróżnieniu od klasycznych fungicydów chemicznych, biofungicydy zawierają żywe mikroorganizmy (np. bakterie, grzyby) lub ich naturalne metabolity. Ich działanie może być bezpośrednie (np. niszczenie patogenów) lub pośrednie (np. pobudzanie odporności roślin).
Wśród najczęściej wykorzystywanych grzybów pasożytniczych są Coniothyrium minitrans przeciwko zgniliźnie twardzikowej. Pythium oligandrum jest najczęściej stosowany w produktach do zapobiegania chorobom przechowalniczym, w tym suchej zgniliźnie kapustnych, zgniliźnie twardzikowej, fuzariozie czy szarej pleśni.
Odrębna grupa mikroorganizmów wykorzystywanych w ochronie roślin to grzyby Trichoderma. Są tu gatunki takie, jak T. asperellum szczep T34 (zgorzel siewek i sadzonek, zgnilizna korzeniowa) oraz szczep ICCO 12 – zgnilizna pierścieniowa. Przeciwko zgniliźnie twardzikowej stosuje się T. gamsi szczep ICC 080. T. harzianum Rifai szczep T22 jest wykorzystywany do ochrony przed zgorzelą siewek, plamistością zgorzelową korzeni, rizoktoniozą i fuzariozą, a przeciwko fuzariozie – T. atroviridae szczep AT 10.
W biofungicydach są wykorzystywane bakterie pasożytnicze. Bacillus amyloliquefaciens szczep MBI 600 jest w składzie produktów przeciwko zgniliźnie kapustnych, mączniakowi prawdziwemu i szarej pleśni. Szczep QST 713 ww. gatunku służy do ograniczania zgnilizny twardzikowej, ryzoktoniozy, zarazy ogniowej, szarej pleśni, alternariozy, fuzariozy zgorzelowej i bakteryjnej cętkowatości. Bacillus amyloliquefaciens szczep FZB 24 występuje w biofungicydach przeciwko mączniakowi prawdziwemu, zgniliźnie twardzikowej, mączniakowi rzekomemu, szarej pleśni, zarazie ogniowej i alternariozie. Produkty zawierające Bacillus amyloliquefaciens subsp. plantarum szczep D 747 służą do zwalczania szarej pleśni i mączniaka prawdziwego, a Pseudomonas sp. szczep DSMZ 1314 – zwalcza fuzariozę i rizoktoniozę.
Zwalczanie ślimaków biopreparatami
Biomoluskocydy, czyli środki biologiczne do zwalczania ślimaków głównie opierają się na nicieniach owadobójczych. Wykorzystywany jest taki gatunek, jak Phasmarhabditis hermaphrodita. Jest to nicień pasożytujący na ślimakach nagich, takich jak ślinik luzytański (Arion lusitanicus), pomrowik plamisty (Deroceras reticulatum) oraz ślinik wielki (Arion rufus). Naturalnie występuje w glebie w Europie, w tym w Polsce. Nicienie wnikają do ślimaka przez otwór oddechowy (pneumostom) lub skórę. Wydzielają bakterie symbiotyczne (np. Moraxella osloensis – dawniej uznawana za główną, dziś toczy się dyskusja o jej roli), które toksycznie działają na ślimaka. Ślimak przestaje żerować w ciągu 1–3 dni, a umiera w ciągu 4–10 dni. Na rynku dostępny jest produkt Nemaslug.
