Koniec sprzedaży i używania spirotetramatu

Od 30 października 2025 r. oficjalnie zakończył się okres dopuszczenia środków owadobójczych zawierających spirotetramat do stosowania na terenie kraju. Związek ten, szeroko stosowany w rolnictwie, był wykorzystywany do zwalczania wielu różnych owadów ssących oraz roztoczy, które atakowały zarówno drzewa owocowe, jak i warzywa oraz rośliny ozdobne.

Przez lata spirotetramat był stosowany w uprawach tak ważnych, jak pomidory, papryka, bakłażany, melony, arbuzy i truskawki. Był również stosowany do zwalczania szkodników roślin ozdobnych w uprawach pod osłonami i w gruncie – mszyc i czerwców, a także mszyc występujących na ziołach.

Substancja czynna spirotetramat (z grupy ketoenoli) ma unikalny, dwukierunkowy systemiczny mechanizm działania, który odróżnia ją od większości insektycydów. Spirotetramat działa jako inhibitor biosyntezy lipidów (kwasów tłuszczowych) u owadów. Hamuje działanie enzymu acetylo-CoA-karboksylazy (ACC), który uczestniczy w tworzeniu tłuszczów niezbędnych do wzrostu i linienia larw oraz rozwoju owadów dorosłych. W efekcie larwy owadów przestają rosnąć, nie przechodzą linienia, zaś samice tracą zdolność reprodukcji, populacja stopniowo ginie w ciągu kilku dni po zabiegu.

Spirotetramat działa głównie na ssące i żerujące owady, jak mszyce, miodówki, czerwce (miseczniki, tarczniki, wełnowce), wciornastki, mączliki, niektóre gatunki przędziorków i roztoczy.

Okres karencji i ostateczne wycofanie spirotetramatu

Substancja ta została sklasyfikowana jako wysoce toksyczna dla pszczół, co wywołało rosnące obawy środowiskowe. Pszczoły odgrywają istotną rolę w zapylaniu roślin i utrzymaniu równowagi ekologicznej, dlatego wpływ spirotetramatu na te owady był decydujący dla jego stopniowego wycofania.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustanowiło okres karencji, aby ułatwić wycofanie produktu z rynku. Okres ten pozwolił na sprzedaż i dystrybucję produktów zawierających spirotetramat do 31 października 2024 r., a także na ich stosowanie, przechowywanie i usuwanie zapasów do 30 października 2025 r.

Po upływie tego okresu spirotetramat został uznany za substancję niedozwoloną do stosowania na poziomie europejskim, a jego użycie w uprawach oraz wykorzystanie wszelkich zapasów w gospodarstwach rolnych lub magazynach przetwórczych zostanie zakazane.

W kierunku bezpieczniejszego i bardziej zrównoważonego rolnictwa

Wycofanie spirotetramatu stanowi kolejny krok w strategii Unii Europejskiej na rzecz zrównoważonego rolnictwa, wolnego od substancji niebezpiecznych dla środowiska i zapylaczy. Zmiana ta zmusza przedsiębiorstwa rolnicze i spożywcze do dostosowania się do nowych wymagań kontrolnych, w których analiza pozostałości w żywności odgrywa kluczową rolę w certyfikacji bezpieczeństwa produktów i utrzymaniu konkurencyjności na rynkach międzynarodowych.

Po wycofaniu substancji aktywnej spirotetramat ważne jest znalezienie skutecznych alternatyw. W Polsce można rozważyć w tym aspekcie produkty zawierające substancje silikonowe (np. Siltac, Next PRO), kwasy tłuszczowe (sól potasową kw. tłuszczowych zawierają Neudosan i Insectystop Offence Sumin), polisacharydy (maltodekstrynę zawiera Eradicoat Max), substancje utrudniające żerowanie (nawozy lub biostymulatory zawierające krzem, np. ZumSil, GumiSil).

Dodatkowo zastosowanie mogą mieć organizmy pożyteczne – wrogowie naturalni szkodników. W przypadku mszyc mogą to być np. biedronki, larwy bzygów, larwy złotooków. Te są bardzo żarłoczne i skutecznie ograniczają populację szkodników w uprawach szklarniowych i polowych.

Małe błonkówki z rodziny Aphidiinae (np. Aphidius colemani, Aphidius ervi, Praon volucre). Składają jaja wewnątrz mszycy; larwa rozwija się w jej ciele, tworząc tzw. mumie mszycowe. Bardzo skuteczne w biologicznym zwalczaniu w uprawach szklarniowych. W warunkach szklarniowych także roztocza drapieżne (np. Amblyseius swirskii) pomagają ograniczyć mszyce.

W zwalczaniu populacji mszyc pomocne mogą być grzyby entomopatogeniczny, jak np. Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae czy Lecanicillium lecanii. Powodują choroby mszyc, prowadząc do ich śmierci. Są wykorzystywane w biopreparatach jak np. Naturalis, Verifer, Biokontrol.