Czy jest szansa na alternatywną ochronę warzyw szklarniowych?

Czym są środki bioracjonalne i dlaczego jest to ważne?

W nowoczesnym ogrodnictwie coraz częściej mówi się o bioracjonalności, jako kierunku rozwoju ochrony warzyw i wspomagania upraw. Termin „produkty bioracjonalne” odnosi się do szerokiej grupy preparatów o niewielkim wpływie na środowisko, opartych na substancjach pochodzenia biologicznego lub syntetycznych, ale identycznych z naturalnie występującymi w przyrodzie. Do tej kategorii zalicza się m.in. preparaty mikrobiologiczne zawierające bakterie, grzyby, wirusy lub nicienie, produkty pochodzenia roślinnego, a także nowoczesne rozwiązania takie jak feromony, bariery fizyczne czy inne, innowacyjne formy ograniczania presji agrofagów. Istotną grupę stanowią również biostymulatory, które wspierają zdrowotność roślin, poprawiają ich tolerancję na stresy oraz pozytywnie wpływają na wielkość i jakość plonu. Produkty bioracjonalne coraz częściej stanowią ważny element integrowanej ochrony roślin, odpowiadając na rosnące wymagania środowiskowe i rynkowe.

Piotr Zawadzki z firmy Certis Belchim zwrócił uwagę na produkty bioracjonalne, które są alternatywą dla środków chemicznych. Mają nad tymi ostatnimi dużą przewagę – nie zawierają substancji czynnych fungicydów czy insektycydów, nie dają więc niepożądanych pozostałości w produkowanych warzywach.

Środki bioracjonalne w ochronie ogórków i innych warzyw

W portfolio firmy Certis Belchim znajduje się grupa biostymulatorów, w tym C-BIO, fungicydy, insektydycy, herbicyd oraz moluskocyd, zaliczające się do rozwiązań bioracjonalnych. Dla producentów warzyw pod osłonami duże znaczenie może mieć wprowadzenie na rynek produktu Neudosan, znajdującego zastosowanie w zwalczaniu mszyc, przędziorków, mączlików, miodówki (uprawy sadownicze) oraz wciornastków. Neudosan zawiera sól potasową kwasów tłuszczowych, ma na szkodniki działanie fizyczno-mechaniczne. Preparat po naniesieniu na rośliny tworzy cienką warstwę na powierzchni ciała szkodnika, która zaburza funkcjonowanie jego oskórka. Prowadzi to do uszkodzenia warstwy woskowej, odpowiedzialnej za regulację gospodarki wodnej, w efekcie czego szkodniki ulegają odwodnieniu i giną. Dodatkowo Neudosan może ograniczać oddychanie szkodników przez przetchlinki, co wzmacnia efekt zwalczania.

Kolejna propozycja firmy to Spruzit Koncentrat Na Szkodniki – preparat zawiera dwie kluczowe substancje czynne: pyretryny naturalne pozyskiwane z kwiatów złocienia (Chrysanthemum cinerariaefolium) oraz olej rzepakowy. Spruzit na szkodniki działa kontaktowo i żołądkowo, a jego skuteczność wynika z uzupełniającego się działania obu składników. Pyretryny szybko oddziałują na układ nerwowy szkodników przez blokowanie kanałów sodowych, powodując ich paraliż i szybkie obumarcie. Działają niemal natychmiast po kontakcie, co daje szybki efekt ograniczenia populacji. Olej rzepakowy działa na drodze fizycznej, na powierzchni ciała szkodnika tworzy film powodujący uduszenie owadów i roztoczy.

Preparat jest skuteczny m.in. przeciwko mszycom, mączlikom, wciornastkom, przędziorkom oraz larwom owadów gryzących.

Trzecie rozwiązanie polecane przez Piotra Zawadzkiego to produkt Eradicoat Max – preparat zawierający maltodekstrynę, związek z grupy polisacharydów. Po wykonaniu zabiegu dokładnie pokrywa ciało szkodnika cienką warstwą, powoduje zablokowanie przetchlinek, co prowadzi do uduszenia, uszkadza warstwę lipidową kutykuli, wywołując odwodnienie organizmu. Eradicoat Max działa na wszystkie stadia ruchome szkodników (larwy, nimfy, osobniki dorosłe). Jest skuteczny m.in. przeciwko mączlikom, mszycom, wciornastkom, przędziorkom, skoczkom.

Działanie na choroby roślin – bioracjonalne fungicydy

W nowoczesnej produkcji warzyw pod osłonami coraz większą rolę odgrywają zarejestrowane fungicydy bioracjonalne, które umożliwiają skuteczną ochronę upraw przy jednoczesnym ograniczeniu pozostałości chemicznych. Wśród dostępnych rozwiązań znajdują się m.in. preparaty mikrobiologiczne i roślinne, takie jak Amylo-X, Problad oraz Vintec, przeznaczone do ochrony szerokiego spektrum warzyw szklarniowych.

Amylo-X, zawierający bakterie Bacillus amyloliquefaciens, stosowany jest w uprawach m.in. pomidora, papryki, ogórka i truskawki w ochronie przed szarą pleśnią, mączniakiem prawdziwym oraz zgnilizną twardzikową.

Problad, zawierający wodny wyciąg z kiełkujących nasion łubinu białego, znajduje zastosowanie w ochronie licznych gatunków warzyw, skutecznie ograniczając szarą pleśń i mączniaki.

Z kolei Vintec zawierający gatunek grzyba Trichoderma atroviride, wykorzystywany jest m.in. w uprawie pomidora szklarniowego oraz w winnicach, wspierając ochronę przed chorobami pnia i szarą pleśnią. Preparaty te stanowią ważny element strategii integrowanej ochrony roślin, pozwalając producentom warzyw na elastyczne budowanie programów ochrony, poprawę zdrowotności plantacji oraz spełnienie rosnących wymagań rynku, dotyczących bezpieczeństwa i jakości plonu.

Biostymulator zawierający wyciągi z glonów

Piotr Zawadzki pokazał także możliwości wspierania mechanizmów obronnych roślin za pomocą biostymulatorów, które zyskują coraz większe znaczenie w bioracjonalnej ochronie roślin. Stanowią ważny element wprowadzany do obiektów równolegle z innymi produktami jak ww. o działaniu przeciwko szkodnikom.

Formulacje oparte na ekstraktach z glonów morskich stanowią dziś ważną grupę biostymulatorów wykorzystywanych w nowoczesnej produkcji warzyw. W praktyce rynkowej najczęściej spotykane są produkty bazujące na gatunkach Ascophyllum nodosum oraz Ecklonia maxima, które różnią się pochodzeniem geograficznym, rozpoznawalnością oraz profilem działania. Istotne znaczenie ma również technologia ekstrakcji – ekstrakcja na zimno pozwala lepiej zachować naturalne związki biologicznie czynne, podczas gdy ekstrakcja z użyciem wodorotlenku potasu ułatwia formulację i standaryzację produktu, choć wiąże się z wahaniami pH i innym stężeniem składników aktywnych. Wybierając preparaty algowe, producenci powinni zwracać uwagę na to, czy są one oferowane jako czyste ekstrakty, czy jako element mieszanin z NPK i mikroskładnikami. Formulacje mieszane mogą dodatkowo pełnić efekt nośnika składników pokarmowych oraz wzmacniać działanie biostymulujące, co przekłada się na lepszą kondycję roślin, ich odporność na stres oraz stabilniejsze plonowanie w intensywnych systemach uprawowych. Piotr Zawadzki zapowiedział wprowadzenie nowego produktu o działaniu biostymulującym, o nazwie C-BIO.

Biologiczne opcje – makroorganizmy w ochronie ogórka 

W ochronie ogórka pod osłonami coraz większą rolę odgrywają makroorganizmy, które stanowią podstawę nowoczesnych programów biologicznej i integrowanej ochrony roślin. Jak podkreśla dr Mateusz Pluta z firmy Koppert, skuteczność tej strategii opiera się na wczesnym wprowadzaniu organizmów pożytecznych oraz systematycznym monitoringu plantacji. W uprawie ogórka kluczowe znaczenie mają drapieżne roztocze, pasożytnicze błonkówki oraz inne organizmy ograniczające populacje mączlików, przędziorków i wciornastków, które należą do najgroźniejszych szkodników tej uprawy. Zastosowanie makroorganizmów pozwala nie tylko ograniczyć liczbę zabiegów chemicznych, ale także utrzymać stabilną równowagę biologiczną w obiekcie.

Koppert ma w swoim portfolio szereg produktów zawierających makroorganizmy, w tym wykorzystywane na szeroką skalę dobroczynki do ograniczania populacji przędziorków i wciornastków. W ograniczaniu populacji mszyc, wełnowców, a także innych szkodników w obiektach szklarniowych polecał także produkt Chrysopa, zawierający złotooka pospolitego. Dzięki dużej żarłoczności larw złotook jest szczególnie polecany w sytuacjach nagłego wzrostu populacji szkodników, jako narzędzie interwencyjne lub uzupełnienie programów biologicznych. Mateusz Pluta zwrócił też uwagę na dwa wciąż mało znane, ale bardzo perspektywiczne rozwiązania w biologicznej ochronie ogórka: Aphidend oraz Propylea.

Aphidend to produkt zawierający pryszczarka mszycojada – Aphidoletes aphidimyza. Jest polecany szczególnie w przypadkach, gdy mszyce występują w koloniach.

Propylea to system zawierający biedronkę wrzeciążkę (Propylea quatuordecimpunctata), która skutecznie ogranicza populacje mszyc w warunkach szklarniowych. System ten pozwala na utrzymanie stałej obecności drapieżnika w obiekcie, co zwiększa stabilność biologicznej ochrony. Można ją wprowadzać do obiektów od marca do czerwca, a najbardziej efektywna jest w temperaturze 15-30°C i wilgotności 50-80%.

Nowość na skośnika pomidorowego

Krzysztof Gimla z firmy Lidia Horti Logistics zaprezentował rozwiązanie do ochrony warzyw uprawianych w szklarni przed skośnikiem pomidorowym (Tuta absoluta) – Vynyty Tuta Press. Produkt znajduje zastosowanie w ochronie warzyw uprawianych pod osłonami, przede wszystkim pomidora, papryki oraz bakłażana, gdzie pozwala na ograniczanie presji skośnika pomidorowego. Produkt działa w oparciu o feromony płciowe, które skutecznie wabią i dezorientują samce szkodnika, prowadząc do ograniczenia kojarzenia i stopniowego zmniejszania populacji. Dzięki formie produktu wytwarzającego pary (VP) Vynyty Tuta Press dobrze sprawdza się w warunkach szklarniowych i tunelowych, wpisując się w strategie integrowanej ochrony roślin oraz programy ograniczania chemicznych środków ochrony. Może być stosowany zarówno profilaktycznie, jak i w trakcie sezonu, jako element wspierający biologiczną i zrównoważoną produkcję warzyw.

Do ochrony ogórków przed wirusami

Krzysztof Gimla przedstawił także nowe narzędzie wspomagające producentów w zapobieganiu problemom związanym z pojawianiem się wirusów i innych patogenów roślin. Takie możliwości jakie dają preparaty Agro Argentum Forte oraz Agro Cyprum. Są one elementem nowoczesnych programów nawożenia i wspierania zdrowotności roślin w uprawach warzyw pod osłonami. Ich działanie polega na stymulacji procesów fizjologicznych, w tym przyspieszeniu fotosyntezy poprzez aktywację i zwiększenie liczby chloroplastów, co pozwala roślinom efektywniej wykorzystywać energię świetlną. Zawarte w produktach elicitory abiotyczne pobudzają naturalne mechanizmy obronne roślin, zwiększając tolerancję na stres i ograniczając nasilenie objawów chorobowych. Jak przekazał K. Gimla produkty Agro Argentum Forte (zawierający azot, potas oraz koloidalne srebro) oraz Agro Cyprum (zawierający nano-miedź) są preparatami bezpiecznymi dla środowiska, stosowane poprzez fertygację od momentu ukorzenienia roślin sprzyjają bardziej zrównoważonemu wzrostowi, regeneracji systemu korzeniowego oraz poprawie ogólnej kondycji plantacji, co ma bezpośrednie przełożenie na stabilność i jakość plonów.

Wsparcie procesów obronnych roślin

Łukasz Sodolski z firmy Lidia Horti-Logistic zwrócił uwagę na nowe produkty z aminokwasami pochodzące z hiszpańskiej firmy Atlantica. Pierwszy to Aminocat 30%. Jest to wysoko skoncentrowany preparat aminokwasowy, który szybko dostarcza roślinom łatwo przyswajalnych aminokwasów, wspierając ich regenerację po stresach abiotycznych. Produkt poprawia intensywność fotosyntezy oraz efektywność wykorzystania składników pokarmowych, co sprzyja lepszemu wzrostowi i wyrównaniu roślin. Regularne stosowanie biostymulatora Aminocat 30% zwiększa tolerancję upraw na niekorzystne warunki, takie jak niskie temperatury, susza czy intensywne plonowanie. Preparat dobrze wpisuje się w nowoczesne programy fertygacji i dokarmiania dolistnego, wspierając jakość i stabilność plonu.

Drugi produkt to Atlante. Ł. Sodolski zalecał, aby preparat stosować w okresach zwiększonego stresu dla roślin (wahania temperatury, niedobory światła, silne obciążenie plonem czy po zabiegach ochrony roślin). Biostymulator Atlante może być wykorzystywany profilaktycznie, w celu poprawy witalności i równowagi wzrostu, lub interwencyjnie, aby przyspieszyć regenerację i odbudowę systemu korzeniowego. Ma zwiększać odporność roślin na patogeny (po aplikacji produktu na roślinie tworzy się mikrofilm, który utrudnia zasiedlenie tkanki przez patogeny).