Szczepienie rozsady warzyw – od wyzwania do standardowej praktyki (cz. 1)

Szczepienie rozsady to zabieg, który może być stosowany u wielu warzyw, takich jak m.in. pomidor, papryka, oberżyna, ogórek czy kawon (arbuz). Obecnie ten zabieg, który był kiedyś dla ogrodników wyzwaniem, stał się niemal standardową praktyką - pisze holenderski doradca Hans van Herk. Mimo tego szczepienie rozsady zawsze było i nadal jest jest poważną operacją i musi być przeprowadzone z dużą precyzją i z zachowaniem określonych zasad.

Szczepione rośliny warzyw dyniowatych (tu: ogórki) po zrośnięciu się, do łączenia pędów używa się klipsów silikonowych lub specjalnych, dużych klipsów, nieco przypominających klamerki (fot. H. van Herk)

Są różne powody szczepienia. Zwykle zależy nam na wprowadzeniu odporności lub zwiększonej siły wzrostu – i to są najważniejsze powody szczepienia rozsady warzyw. To daje możliwość prowadzenia roślin na większą liczbę pędów i uzyskania większej liczby owoców. W uprawie pod osłonami na szczepionych plantacjach zużywane są większe ilości dwutlenku węgla do dokarmiania roślin, a produkcja może być prowadzona przez dłuższy czas – to wszystko przekłada się na większy plon).

Szczepienie rozsady standardową praktyką

Szczepienie to metoda, która od dawna była wykorzystywana w ogrodnictwie, później została nieco zapomniana. Zainteresowanie nią powróciło w latach 90 ub. wieku. Wówczas dużym sukcesem okazało się wprowadzenie nowych podkładek pomidora, które oprócz dobrego zestawu odporności dawały roślinom zwiększoną siłę wzrostu. Najbardziej skorzystały na tym uprawy pomidorów i oberżyny, które dzięki szczepieniu dawały znacznie większe plony. Taki rozwój wydarzeń zawdzięczamy holenderskim producentom oberżyny, którzy jako pierwsi zaczęli łączyć dobry wigor podkładek z odmianami o owocach wysokiej jakości.

Szczepienie pomidorów okazało się też praktyką bardziej interesującą dla producentów rozsady dzięki zastąpieniu metody szczepienia Brielse’a metodą japońską, polegającą na bezpośrednim łączeniu uciętych pędów podkładki i odmiany za pomocą silikonowych klipsów. Ta metoda okazała się o wiele szybsza, bardziej efektywna i zapewniała większy odsetek przyjęć – dlatego stała się standardem światowym.

Roślina pomidora szczepiona metodą japońską, siewka odmiany ucięta ponad liścieniami (fot. H. van Herk)

Szczepienie jest jednak nadal mało popularne w przypadku innych warzyw, takich jak papryka czy ogórki. Poza uprawami organicznymi (ekologicznymi) i uprawami tradycyjnymi, w glebie, te warzywa są nadal rzadko uprawiane ze szczepionej rozsady. Obecnie prawie nie ma podkładek, które pozwoliłyby tym gatunkom osiągnąć wyższy poziom plonowania dzięki zwiększeniu wigoru roślin. W ich przypadku szczepienie obecnie wprowadza tylko zwiększony zestaw odporności.

Kawon (arbuz) jako wyjątek

Kawon, gatunek niemal nie uprawiany w Holandii, pod względem szczepienia stanowi pewien wyjątek. Warzywa te są produkowane na dużych areałach na południu Europy, w Meksyku, USA, Australii i na Bliskim Wschodzie. Ze względu na fakt, że jest uprawy są zagrożone przez Fusarium oxysporum konieczne jest szczepienie rozsady kawonu. Gatunek ten jest jednak dość trudny do szczepienia, a duża liczba jego nowych typów (bezpestkowe, mini itp.) czynią to jeszcze trudniejszym. Trudno jest również dopasować podkładki do odmian, ponieważ genetycznie różnią się od kawonu. Rolę podkładek pełnią zwykle różne gatunki lub mieszańce międzygatunkowe dyni (Cucurbita maxima x C. moschata) i tykwa (Lagenaria siceraria, L. vulgaris). Co ciekawe – podkładki wpływają na smak kawonów. Z tych względów odpowiednie dobranie podkładki i odmiany wymaga daleko rozwiniętej specjalizacji.

Szczepiona rozsada kawonu z pozostawionym liścieniem podkładki (H. van Herk)

Kawony nie mogą być szczepione metodą japońską, dlatego stosowany jest wariant tradycyjnego szczepienia. W tej metodzie pozostawia się jeden z liścieni podkładki, a u zrazu kawona zostają obydwa liścienie. Usuwa się także prawie wszystkie korzenie podkładki, aby zredukować parcie korzeniowe. To daje skomplikowaną kombinację dwóch roślin, które poddano wielu zabiegom. Dlatego też wydajność pracy przy szczepieniu kawonów jest mniejsza niż w przypadku metody japońskiej, stosowanej u pomidora lub oberżyny.

Również nie jest proste otrzymanie kompaktowej rozsady kawonów, jakiej oczekują odbiorcy, często uprawiający kawony na dużych plantacjach polowych. Kompaktowy pokrój roślin jest otrzymywany dzięki użyciu do szczepienia roślin we właściwej fazie.

Rośliny kawonu łatwo wyciągają się w warunkach wysokiej wilgotności powietrza, niestety nie jest to zaletą. Dlatego w czasie produkcji rozsady kawonów konieczne jest utrzymywanie optymalnego poziomu wilgotności.

W kolejnej części artykułu, która ukaże się wkrótce, Autor omówi warunki, jakie należy zapewnić bezpośrednio po szczepieniu, by uzyskać dobre zrośnięcie się podkładki z odmianą